TÜTÜN EKSPERLERİ DERNEĞİ

TÖMBEKİ TÜTÜNÜ

Tömbeki tütünü ve üretimi

Tömbeki içimi, tütünün yanmasından sonra hasıl olan dumanın kullanım şeklinin sonuncu şeklini ifade etmektedir.

Osmanlı Padişah Yavuz Sultan Selim zamanında başlayan tömbeki tüketimi, nargile içme tutkusu ülkemizde hala sürdürülüyor. Tömbeki içimindeki en büyük özellik sigara tütününden çok farklı bir tütün kullanılmasıdır. Tömbeki tütünü olarak isimlendirilen bu tütün, İran’ın İsfahan ve

Suriye’nin Laskiye civarındaki üretim alanlarında yetiştirilir. Dünyanın tanınmış en üstün kaliteli tömbeki tütünleri İsfahan tömbekisidir. Ülkemizde tömbeki tütünü üretimi ilk kez 1949 yıllarında Laskiye’ye yakın olan Hatay ve İskenderun’da yapılmıştır. Daha sonra bu tütün tipi Konya’nın

Hadım ilçesinde de gerçek ekolojik alanını bulmuştur. Tömbekinin tarımdaki özellikleri oriental tütün üretimi usullerinden farklıdır. Tepe kırımı tatbik edilen tömbekiler sakları ile birlikte hasat edilir. 7-9 gün tarlada bırakılmak suretiyle kurutulurlar. Bu sırada yeteri kadar çiğ teşekkül etmezse kurumakta olan yaprakların üzerine sabahları su püskürtülerek kahverengi beneklerin teşekkülü sağlanır.

Bu tür tarım biçimi sonucu tömbeki tütünün yaprakları 35-40 cm boyunda 20-30 cm eninde büyük kıtalı ve kalın dokulu olur. Renkleri ise açık sarı ve yüzeyleri üzerinde kahverengi benekler oluşur. Nikotin oranları 2-4 olup, çok sert içimlidir. Tatlılık veren indirgen şeker maddeleri de % 10 ve daha fazla olduğunda tatlıcadır.

Tömbeki Fabrikasyonu :

Tömbeki üretimi diğerlerinden basittir ve bir atölye uygulamasına benzerlik gösterir. Hatta bir çok nargile kahvehanelerinde tütünler özel olarak yerinde hazırlanır. Tömbeki harmanı, tütünün yüksek neviyatlarından oluşur. Üretimi İzmir Sigara Fabrikasında yapılmaktadır. Üretimin ilk adımı % 10-11 oranında olan tütünlerin rutubetleri pulvaziratörlerle % 13 ‘e çıkarılır. Nevi ve eller tekrar tekrar karıştırılıp harmanlanır. Böylece tömbeki harmanı yoğun el emeği gerektiren ve özenle işlenerek elde edilir. Sonra bu şekilde hazırlanmış tütün harmanı kasalara doldurulur.

Üzerleri örtülerek 24 saat dinlendirilir. Rutubet homojenleşir ardından harman kıyım makinesine verilir ve kalınca yani genelde 10 mm eninde kıyılır. Böylece tömbeki üretimi tamamlanmıştır. Daha sonra % 12 rutubetle ½ kiloluk karton kutulara doldurulur ve üzerlerine etiketleri yapıştırılıp satışa sunulur.

Tömbeki içimi :

Oldukça kalınca kıyılan tömbekiler nargile denilen ve içi su dolu içme aygıtlarının üstündeki özel bir yere lüle tablasında üzerlerine kor durumunda ateş parçalarını koymak suretiyle duman elde edilir. Nargile içiminde amaç, dumanı sudan geçirerek sertliği azaltmaktır.

Nargile içmek bir tutku, bir felsefedir aslında. Bu tutku bir rahatlama ve sohbet yoludur. Çünkü nargile içmek en az 3.5-4 saat sürer. Bu yüzden sigara içimi zamanına sığdırılan temelsiz sohbetlerin, yüzeysel dostlukların nargile felsefesi ile bağdaştırılması mümkün değildir.

Konumuzun başında da belirttiğimiz gibi nargile içme tutkusunun Türkiye’deki geçmişi Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar gidiyor. O zamanlar özellikle Beykoz ve Yıldız çini fabrikalarında üretilen ve bu gün sanat eseri sayılabilecek kadar güzel ve değerli nargileler ile tömbeki özel kıraathanelerde içiliyordu. İlk nargileler ise Hindistan’da kullanıldı. Narçil denilen bir cins büyük Hindistan cevizinin kabuğu oyularak yapılırdı.

Nargileler Lüle,Gövde, Marpuç ve İmane diye isimlendirilen 4 ayrı bölümün birleştirilmesi ile oluşuyor. Kömür ateşinin konulduğu Lüle nargilenin dışında en üst kısımda bulunur. İçim için lüle üzerine tömbekinin konulduğu özel delikli tablanın üzerine önce tömbeki üstüne de ateş koru konulur. Nargilenin üstünde lülenin oturduğu yerin ismi ise Gövdedir. Nargilenin görünümünü şekillendiren, değerlendiren, ona bir tarz veren unsur gövdenin içinde su bulunmasıdır. Bu su, tömbeki dumanını yıkar ve nikotinin su içinde süzülmesini sağlamaktadır. Gövdenin içinde ateşlikten inen bir boru mevcuttur. Bu boru tömbeki dumanını nargile suyunun içine sallamaya yarar.

Marpuç; nargilenin içindeki havayı içenin ağzına kadar götürmeye yarayan araçtır. Marpuç, gövdenin yukarı kısmına geçirilmiş bir hortumdur. Marpuçlar, çeşit çeşit renklerde motiflerle süslenmiştir.

Nargilenin en iyi parçası ise İmane ‘dir. Marpuçların ucuna takılan imaneler yada başka bir deyinle ağızlıklar çoğu zaman kehribardandır. Çeşitli biçimlerde yontulur ve şekillendirilir.