TÜTÜN EKSPERLERİ DERNEĞİ

SİGARA ÜRETİMİ (İMALATI)

3.18. SİGARA ÜRETİMİ (İMALATI)

Sigara üretiminde ön planda tutulacak bir husus, sigaraların normal ve homojen doldurulmasıdır. Normal doldurmanın anlamı, sigaraların daha sonraki işlemlerde (paketleme, selefonlama vb.) ezilmemeleri için normal sıkılıkta olmalarını ve aynı zamanda drenajlı, yani içimde hava geçirgenliğini kolayca sağlayacak özellikleri taşımalarını içermelidir. Sigaraların normal doldurulması, mümkün olan en az tütünle yapılmalıdır. Bununla beraber sigaraların dış görünüşleri de iyi olmalıdır. Üzerleri de çeşidini belirten marka yazısı olmalıdır. Tam ve temiz, yerinde basılmış olmalıdır. Şekilce düzgün, ideal bir surette yapıştırılmış ve nihayet uçlarının dökülmeyecek bir tarzda doldurulmuş, kesilmiş olmalıdır.

Sigara makineleri, büyük bir uyum içinde çalışan mürettip sistemlerden oluşmuş özel makinelerdir. Devir saatleri genelde çok değişkendir. Günümüzde filtresiz sigara makineleri 1500 dev/dak kapasitede, filtreli sigara makinelerinin ise eski tipleri 2000-2500 dev/dak, yeni tiplerindeyse 5000 dev/dak ile çalışmaktadır. En yeni makineler ise 8000 dev/dak dır. Bu makinelerde kıyılmış tütün kalibresine göre markası basıldıktan sonra, sigara kağıdına sarılır, kendi boyutlarında kesilip, filtre takma makinesine geçirilir. Filtrenin takılmasını müteakip otomatik olarak veya el ile kofalara doldurulur. Yukarıda arz ettiğimiz bu işlemleri daha da açarak günümüzün çağdaş makinelerin teknolojik işlemlerini bir sıraya koyduğumuzda şöyle bir sırayla karşılaşmaktayız.

  1. Kıyılmış tütün damarları ayrılıp tel tel dağılarak yabancı maddelerden arındırmakta
  2. Tütün akışı ve kıyılmış tütünün kağıda sarılmasından önce şekillendirilmesi
  3. Sigara kağıdının matbaası
  4. Sigaranın kağıda sarılması ve yapıştırılarak makaron oluşturulması
  5. Kendi boyutlarında kesilmesi

İşlemlerin her biri sigara makinesinin ayrı ayrı yerlerinde, ayrı ayrı bölümlerindeki aksamlarında yapılmaktadır. O halde önce sigara makinesinin bir kaba mekanik yapışını tarif edelim.

Makine esas olarak iki bölüm, distribütör ve gövde kısmından oluşur.

A-Distribütör kısmı ve çalışması

Distribütör, makinelerin gelişmişliklerine ve markalarına göre değişiklik arz eder. Fakat genelde 30-40 kilo kadar kıyılmış tütün alabilen tütün haznesinden ve bu haznenin ön tarafında bulunan çivili kayışlarla çevrilmiş dişli iki büyük silindirden ibarettir.

Alt kısmında ise geniş bir tütün bandı vardır. Bu bandın hareketi ile haznedeki tütünler ters yöne hareket ederek dönen çivili kayışlarla kaplanmış silindirler üzerindeki fazla tütünleri geriye doğru tarayan tırmıklar vardır. Verici denilen daha iri çivili kayışlarla silindir, tütünlerin hazneden ön kısma düzgün şekilde geçmesini sağlar. Daha ince çivilerle kaplanmış üst silindir ise fazla tütünün ön kısma geçmesini engeller ve düzgün geçişi sağlar. Üst silindirin de üzerinde bulunan merdane şeklindeki fırça tertibatı ile silindir, devamlı fırçalanarak temizlenir. Böylece çivili alt silindir vasıtasıyla tütün haznesinin ön kısmına geçmiş bulunan kıyılmış tütünlerin doğrudan doğruya ön banda düşmelerini önlemek için tarak tertibatından geçirilirken piko merdanesi aracılığı ile tütünler yelpazeye dönüştürülür. Dağılmış bir halde yelpazeye gelen tütünler yelpazenin dönüş hızı etkisiyle içinde bulunan damarların çoğunu distribütör kısmının ön tarafında bulunan damar haznesine savurur. Nitekim damarların çoğundan arınmış tütünler ise yelpazenin ön kısımdaki nihayetsiz tütün bandı dökülür. Bu bandın ileri hareketiyle tütünler dar tütün bandından geçerler. Bandın da ileri hareketiyle iki parça ve üst bant arasında geçerken pres edilirler. Sonra oluklu bir tamburanın dönüş hareketiyle sigara bobin kağıdının üzerine gelirler.

Kıyılmış tütünün uyumlu akışı ve kağıda sarılmasından önce şekillendirilmesi çok önemli teknolojik bir işlemdir. Çünkü sigaraların dolgunluk homojinetisinin ancak bu işlemlerin sağlıklı seyri sayesinde mümkün olmaktadır. Bilindiği gibi kıyılmış tütün, farklı boyutlu tütün telleri (saçaklarından) oluşmaktadır. Bu itibarla iyi drenajlı ve dolgunlukta, bir sigara elde edebilmek için muhakkak tütün saçaklarının sigaranın boyuna ve çapına göre iyi- homojen bir şekilde sağılımın sağlanması gerekmektedir.

Çağdaş makineler artık müstakbel sigaranın kıyılmış tütününü iyi şekillendirmekten mada, aynı zamanda saçak fraksiyonlarını da sigaraya eşit olarak dağılımını sağlamaktadır.
Şimdi sigara makinelerinin ikinci kısmı “Gövde” oluşumunu ve çalışmasını izleyelim.

Makinenin gövde kısmını oluşturan önemli bölümler ve bunların çalışmaları şöyledir.
Sigara kağıda bobinden muhtelif çekici merdaneler ile gelir. Önce makinenin matbaa kısmında sigaranın damgası basılır ve makinenin ön kısmındaki sigara bandası üzerinde distrübitör kısmından gelen tütün ile birleşerek kalıba girer. Kağıdın sigaraya sarılması ve sonsuz sigara silindirinin oluşumu buradan başlar. Sigaranın şekline ve kalibresine uygun olan kalıptan geçen tütün ve kağıt burada sigara istenen şeklini alır. Sonra sigara bandasının ileri hareketi ile sigara kağıdının bükülmeyen ön kısmı kola merdanesine sürünerek geçerken kolalanır ve bir kalıp vasıtasıyla açık kısmı kapatılıp makinenin alt kısmından geçerken sigaranın yapıştırıldığı yer kurutulur. Sonunda meydana gelen sonsuz sigara silindiri kesme cihazından geçerken hızlı hareket eden bıçağın vuruşu ile istenilen boyutta kesilerek sigara meydana gelir. Sonra kesilen sigaralar toplama bandasına geçerler. Burada el ile toplanır veya otomatik olarak sigaralar, kofralara doldurulur.

Sigara kofraları yaklaşık 4000 adet sigara alırlar. Kofraların fabrika içindeki taşınması el arabaları veya konveyörler vasıtasıyla yapılmaktadır.

Kofralar, imal makineleri ile paket makineleri arasındaki iletişim aracıdır.

Makinelerin ikinci bölümü-gövdede- gerçekleşen işlemlerin hassas noktalardan biri sigara kağıdının damgasının basılması kısmıdır.

Burada sigara kağıdı tek veya çift renkte boya ile basma aparatından lastik merdaneler vasıtasıyla ileriye yürütülür. Bazı defa sigaralara bronz şeritler de çekilir. Bu aparatın ikinci bir bölümünde yapılır. Matbaanın tam nereye yapılması gerektiği lastik merdanelerin arasındaki mesafeye uzatılıp kısaltılmak vasıtasıyla ayarlanır.

Makine marka çeşitlerinin damga basma aparatları arasında çalışma prensipleri arasında fark yoktur. Ancak damganın tam yerine konması, temiz ve okunaklı olmasının sağlanması istenir.

Sigara makinelerinin dürüst çalışıp çalışmadıklarını belirleme hususunda tütün şekillendirme tamburasının kağıt ile aynı kalibrede sarılması ve kağıdın iyi yapıştırılmış olması da çok önemlidir.

Anımsanacağı gibi bu işlemler sigara makinesinin şekil alma kalıbı, yapıştırıcı ve ütü aksamından oluşturulur. Kaliteli bir sigaranın oluşumu için yukarıdaki aksamların çalışmalarına karşı talepler, genelde sigaranın nötr içim etkili tadı ve kokuyu değiştirmeyecek yapıştırıcı ile yapıştırılması ve kuruduktan sonra da içim ahengini etkilemeyecek özelliklerden geçmektedir. Bu arada sigaranın yapışma bölgesinde buruşma ve tütün tozu yapışması ve yapıştırıcının makoronun yapışma bölgesinin dışına taşmasına meydan verilmemelidir.

Sigara makinelerinde dikkat edilecek diğer bir kısım da sonsuz sigara silindirini makorun kesme aparatının çalışmasıdır. Teknolojik işlem açısından kesme aparatı hızlı hareket eden bıçak tamburasından oluşmaktadır. Bıçaklar çelik yapılı, daire şeklindedir. Hızlı hareketleriyle bir devirde iki gözlü merdanenin içine giren sigara makaronunu istenilen boyutta sigaralara keser. Ancak sigaraların uçları düz ve pürüzsüz kesilmesine önem verilmelidir. Kesilen sigaralar 2 sıra halinde toplama bandasına geçerler.

B- Filtreli Sigara İmalatı

Filtreli sigara üretimi son yıllarda dolu dizgin yaygınlaşmaktadır. O kadar ki, buna artık yeni bir ürün sigara demek bile mümkün değildir. Filtreli sigaralar piyasada tamamen yerleşmiş, egemen olmuştur. Dünyada sadece Çin’de filtreli sigara kullanımı düşük orandadır. Tabii yaygın filtreli sigara kullanımının nedeni vardır. Örneğin filtreler sigara içicisinin hemen dudaklarıyla tütünle temas kurup, tütünün hoşa gitmeyen acı tadını algılamasını önlemektedir. Bundan mada filtre, sigara dumanında nikotinin, reçine kadranlarının ve diğer zararlı maddelerin bir bölümünü tutmaktadır. Bazı tütünün pahalı, filtre yapım malzemelerinin ucuz olduğu ülkelerde filtreli sigaralar büyük ekonomik yararlar sağlamaktadır.

Sigara filtreleri genelde selüloz ihtiva eden çeşitli maddelerden üretilmektedir. Örneğin, selpak kağıdı, lignin ve pamuk karışımı gibi malzemelerden veya viskoz, selüloz asetat vb. diğer sentetik iplikli maddelerdir.

Bugün elde bulunan verilere göre filtrelerin sigara dumanında nikotinin % 30’un katranlarında % 30 – 35’ini tuttuğu bilinmektedir. Bu oranlar filtrelerin yapım malzemelerine göre nikotin için % 6-50 kadar, katranlar için ise % 5-57 arasında bir değişim diapozunu gösterdiği saptanmıştır. Bir filtre ne kadar daha sıkı ise tutma kabiliyeti o derece artmaktadır. Lakin bu arada filtre sıkılığının artmasıyla hava geçirgenliği düşüş göstermekte ve içim çekişleri güçleşmektedir. Bu nedenle şimdi filtre yapımında hedef hem hava geçirgenliği yüksek hem de bununla beraber zararlı maddeleri tutabilme özelliği fazla olan filtrelerin üretilmesidir. İşte bu nedenle filtre imalatında çeşitli maddeler kullanılmaktadır.

Bir filtre çubuğu imal makinesinin teknolojik çalışma şeması sigara makinesiyle büyük ölçüde benzerlik göstermektedir. Örneğin, Amerika, Almanya, İngiltere, Finlandiya vb. ülkelerden ithal edilen hammadde selüloz asetat balyası çekici merdaneler ile yaydırılması ve düzenlenmesi için basınçlı 2 merdanenin arasından geçirilir. Daha sonra ezilmeye karşı mukavemetini arttırmak için bir sıvıyı şeridin alt kısmına püskürtmek suretiyle plastife edilir. Buradan artık kalıba girer ve kağıda sarılarak sonsuz silindire dönüşür. Filtre silindiri kağıdı her zaman beyaz olup açık kısmı sigaralarda olduğu gibi yapıştırıcı merdanesine sürünerek daha sonra yapıştırılarak ütü ile kurutulur. Kesime giren filtre silindiri otomatik doldurma tertibatı ile doldurulmaktadır.

Filtre çubukları sigara fabrikalarına her zaman bir sigarada kullanılacak uzunluğun 6 kat boyutunda belli adet içeren kutularla getirilir. Başlıca yuvarlak formludurlar. Çapları sigaranın çapından 0.05-0.10 mm daha azdır. Örneğin, 8 mm kalibreli ve 15 mm uzunluğu olan bir filtreli sigaranın filtresinin boyu 15*6=90 mm ve çapı ise 7.90 veya 7.95 mm olacaktır. 85 mm’lik sigaralarda 15 , 100 mm’lik uzun sigaralara ise 20 mm boyutunda filtre eklenmektedir. Son zamanlarda bu boy 27 mm ve daha fazlaya kadar değişim göstermiştir. Filtre çubuğu, imalatından en az 4 saat sonra kullanıma elverişli hale geçer. 

Filtreli sigara üretimde kalite özelliği açısından göz önünde bulundurulması gereken hususları şöyle bir sırada belirtebiliriz.

Filtrenin sigarayla mükemmel yapışmış olmasına dikkat edilmeli 

Filtre çubuğunun sigaraya takılması, aralarında hava boşluğu bırakmayacak şekilde gerçekleşmesi. Aksi takdirde içimde dumanın muntazam akışında aksaklıklar zuhur edecektir. 

Uç kağıdının 2 ucunun oluşturduğu yapıştırma şeridinin düz olması 

Filtrenin düz, pürüzsüz kesilmiş olmasıÜretimde sigaranın kalitesini etkileyen faktörler

Üretimde teknolojik proseslerin normal akışını ve dolayısıyla kaliteli sigara imalini etkileyen pek çok faktörler mevcuttur. Ancak bunlar ağırlıkları açısından 3 grupta toplanmıştır.

  • Kıyılmış tütünün özellikleri 
  • Makine ve diğer tesislerin durumu 
  • Üretimin yan malzemelerinin özellikleri 

a) Kıyılmış tütünün özellikleri

Kaliteli sigara üretiminde kıyılmış tütünün özelliklerinin ne kadar büyük önemi olduğunu sanırım tütünlerin imalata hazırlama döneminde oldukça genişçe açıkladık. Bu itibarla bu konuya değinmeden ancak sigaraların kalitesini en fazla etkileyen kıyılmış tütünlerin rutubeti, saçaklılık fraksiyon durumu ve saçak enlerinin kalınlığı olduğunu tekrar hatırlatmakla yetineceğiz.

b) Makine ve diğer tesislerin durumu

Günümüzde bu konunun ne kadar büyük önem taşıdığını defalarca takdir etmişizdir. Çünkü her sanayi kolunda olduğu gibi tütün fabrikasyonunda da makine ve tesislerin önceden saptanmış hedeflere uygun verim ve kalitede üretim yapmasını isteriz.

Başka bir deyimle kaliteli mamul üretimi normal teknolojik akışlarla seyretmelidir. Tersine, makine ve tesislerin çalışmalarında ya verim yada kalite yönünden sapmalar varsa bunun nedeni araştırılıp çok kısa sürede meydana çıkarılmalı ve bulunan işlem hatası yine çok kısa bir sürede düzeltilmelidir. Şüphesiz bulunan hatalar makine ve tesisin bir ayar bozulmasından, bir yedek parçasının aşınmasından olabilir. Bu itibarla kaliteli sigaranın üretimi ancak her gün, her saat makinaların ve tesislerin normal çalışmasından geçtiğini söyleyebiliriz. Bunun için makinaların bakımına, yağlanmasına zamanında işlem hatalarının düzeltilmesine ve bilhassa önemli esas aksamlarının ayar ve aşınmalarına icap eden dikkati göstermek gerekmektedir. Sigara yapımının başlangıcı olan makinanın distribütör bölümü sigaraların normal doldurulması için her zaman ayarlanmalıdır. Bu arada makinanın gövdesindeki dişli merdane dişlerinin, tarakları, fırçaları tam olmalarına dikkate edilmelidir. Zira aksi takdirde buradaki aksaklıklar sigara yapımında tütün sarfiyatına sebebiyet verebilmektedir.

Matbaa aksamının doğru ayarlanması ve her zaman temiz tutulması, sigaraların baskısının net olmasını sağlayacaktır. Bu arada yapıştırıcı kazanı bakımlı tutulması ve düzgün çalışmasının sağlanması da sigaraların sağlıklı, iyi yapışması açısından çok önemlidir. Bıçaklar bilenmiş, her zaman keskin bir şekilde tutulması ile sigaraların pürüzsüz kesilmesi mümkün olabilecektir. Son olarak makinelerin aspirasyon sistemi muntazam çalışır halde tutulması, tütünün dolayısıyla sigaraların toz içeriğini düşük tutacaktır.

Sigaraların yan malzemelerinin özellikleriSigara üretimin en önemli üçüncü unsurunu malzeme teşkil eder. Sigaranın imali, paketlenmesi, ambalajlanması proseslerinde kullanılan malzemelerin özellikleri üretimi gerek kalite gerekse kantite yönünden büyük ölçüde etkiler.

Filtreli sigara imalatında kullanılan malzemeler kullanma sırasına göre şöyledir.

  1. Sigara bobin kağıdı 
  2. Damga boyaları 
  3. Nişasta veya dekstrin kola 
  4. Filtre çubuğu 
  5. Uç bobin kağıdı 
  6. Plastik uç yapıştırıcısı ( P V A )Yukarıda görüldüğü gibi bu malzemeler içinde sigara kağıdı en önemli işletme malzemesi olarak birinci sırayı almaktadır. Tütünün sigara şeklinde kullanımı ancak kağıdın tütünle birlikte sarılması, onunla adete bütünleşmesi ile mümkündür. Kağıt, sigaraya şekil verir ve tütünle birlikte yanarak içim özelliğini de etkiler. Bu malzemenin kalite özellikleri aşağıda belirtilmiştir.

A-Bobin sigara kağıdından beklenen kalite özellikleri

Kullanılacağı makine devrine göre 2000,4000 ve 8000 dakikaya uygun olmalı 
düzgün olmalı, girintili çıkıntılı olmamalıdır. Ayrıca bobin sargı yüzü bir kâğıtla çepeçevre sarılmalıdır. Bobinlerin sarılışı : Bobinler daire şeklinde muntazam ve sıkı sarılmalı, bobin yüzleri 

Bobin göbeği : Bobinlerin göbekleri içine, prese edilmiş kartondan veya plastikten yapılmış dayanıklı zınalar konmalıdır. Zıvanalar ezilmiş, bükülmüş ve yerinden çıkmış olmamalıdır. Zıvanalar iç kutru 120 mm toleransı ise ± % 1 mm dir. 

Kağıt uzunluğu : Her bobin 4000 metredir. 

Tipi : Verje tipinde, dokusu paralel çizgili 

Gramaj : M2 ağırlığı 21 gram ve toleransı ± % 5 olmalı. 

Kalınlığı : 0.031 mm toleransı ± % 5 olmalı. 

Eni : Kullanıldığı sigara eninde 24.5, 26.5, 27.5, 28 veya 29 mm, toleransı ± % 5 olmalı. 

Kopma Mukavemeti : 4000 metrelik bobinde 1 den fazla kopmamalı.

10- Porozite : 1 dakikada geçen hava akımı 80-200 mlt.

11- Opasite : Opak olup içindeki tütünü göstermemelidir.

12- Beyazlık derecesi : Elrophe metodu ile ölçmek üzere en az % 82 olmalıdır.

13- Elyaf ihtivası : Hamuru keten veya kendir selülozundan olmalı. Nitrat asetat, klor ve sağlığa zararlı maddeler bulunmamalıdır.

14- Hamur dağılımı : Eperi düzgün, elyaf iyi ezilmiş ve dağılımı muntazam olmalı, kağıtta leke, ezik, delik, yırtık bulunmamalıdır.

15- Yapışması : Nişasta esaslı yapıştırıcı ile yapıştırılabilmeli, yapışmamış yer kalmamalı, yapışma yerleri ancak yırtılarak birbirinden ayrılabilmelidir. Yapışma maddelerini iyi emmeli ve sızdırmamalı.

16- Yanması : Kağıda sigara ateşi dokunulduğunda kağıttaki yanış, muntazam, daire şeklinde ve daire çapı en az 2 cm kül teşekkülü muntazam, rengi beyaz veya açık gri olmalı. Kağıt tütün üzerinde kıvrılıp toplanmamalı, külüne sarılmalı ve tütünle birlikte yanmalı. Ayrıca sigara da sönmemeli ve kağıtta yabancı koku bulunmamalı.

17- Kül miktarı : Em çok % 20 olmalı.

Bobin sigara kağıdından beklenen kalite özellikleri konusunu sonuçlandırmadan bunların içinde tekrar kağıdın sigara yanmasının çok önemli bir kalite faktörü olduğunu vurgulamak istiyoruz. Çünkü iyi yanan kağıtlarda hava sirkülasyonu yüksektir. Ateşe yakın kısımdaki kömürleşme bölgesi dardır ve rengi koyu değildir. Kül yapraklanmaz. Kötü yanan kağıtlarda yukarıda sayılan özellikler görülmediği gibi hava geçirgenliğinin olmaması nedeniyle içim lezzeti bozulur ve hatta acılık yapabilir.

B-Damga Boyalarında Aranan Kalite Özellikleri

Rengi : Damga renkleri; kahverengi, bayrak kırmızısı, yeşil, siyah,sarı yaldız,bronz, mavi, gri renkleri içermektedir. 

Kıvamı : Düzenli olmakla beraber içinde sert maddeler bulunmayacaktır. 

Baskı Niteliği : Boyaya da baskı mürekkebi sigara kağıdı üzerine düzgün basılacak, yayılmayacak ve renkleri doldurmayacak nitelikte olacaktır. 

Kuruması : Sigara makinalarında sigaraya basıldıktan sonra süratle kuruyacak ve diğer sigaralara bulaşmayacaktır. 

Randımanı : 100 gr damga boyası ile en az 2 milyon adet sigara üzerine baskı yapılabilecektir. 

Makinede uygulanması : Sigara makinaları en çok devirde çalışırken de uçmayacak, haznede kıvamını bozmayacak, tortu bırakmayacak, baskıda devamlı ve düzenlilik verecek, benek, leke, dalga, ton ve yayma yapmayacaktır. Ayrıca çalışma süresinde sigara makinalarının baskı kauçuk rulelerini bozmayacaktır.C-NİŞASTA VE DEKSTRİN KOLA

Anımsanacağı üzere,sigara imalatı makinalarında, nişasta, paket makinalarında ise dekstrin kolası kullanılmaktadır. Bunlar her fabrikada makinalarda yada daha basit bir yöntemle özel olarak kazanlarda hazırlanır. Makinadaki kola hazırlama kazanı buhar çeperli olup, kullanılan su kazan içersinde 90 o ye kadar ısıtılmaktadır. Ayrıca nişasta veya dekstrin kolanın pişirilmesi, yani hazırlanması sırasında karıştırmayı temin etmek için makinalarda karıştırıcı tertibatı bulunur. Kola hazırlama makinalarının tüm parçaları paslanmaz çelikten imal edilmiştir. Tabii ki , bu bir kola hazırlama makinesinin kaba bir tarifidir. Önemli olan kolanın yapılışıdır.

Önce şu hususu belirtmek gerekir. Nişasta kola, sıcak havada 36 saatten fazla durursa ekşiyerek bozulur. Bu nedenle her fabrika, 1000 kilo sigara için 3 kg hesabı ile kapasitesine ve ihtiyacına göre kola hazırlığını günlük olarak kendisi hazırlar.

Nişasta kola genellikle, nişasta ve suyun belirli ölçülerde karıştırılarak kaynatılması ve akışını kolaylaştırmak için belirli miktar sabun ile bozulmamasını sağlamak içinde yine belirli miktarda boraks karışımından ibarettir. Sigara makinaları için hazırlanan kolanın reçetesi şöyledir.

6 kilo Nişasta ya 1 litre su

Buna ayrıca % 1 oranında kokulu çamaşır sabunu ile yaz aylarında % 0.5 ve kış aylarında % 0.3 Boraks (Sodyum benzoet) ilave edilir. Sabun, kolanın akışını kolaylaştırmak, boraks ise kolayca bozulmasını önlemek için karıştırılır. Kolanın hazırlanışı şu şekilde gerçekleştirilir.

Nişasta su ile karıştırıldıktan sonra bir elekten üzerinde kalan tortu atılır. Eleğin altında kalan nişasta-su karışımı özel kola kazanlarına dökülür ve içersine yukarıda söz ettiğimiz katkı maddelerini de ilave ederek karışım kaynatılır. Kaynama olayı buharla olup 80-90 o ısıda, 1 saat kadar devam eder. Sonunda kola krem rengini alır ve yüzeyinde hafif kabarcıklar belirir. Bunlar artık kolanın olduğunun belirtileridir. Daha sonra kazanın üstü açılır ve yarım saat süre ile kola soğutulur. Ancak kaynama esnasında kazanın devamlı karıştırılması nedeniyle koladaki kabarcıklar çok fazla veya normaldekinden az ise bu kolanın iyi olmayışının işaretidir. 1000 kilo sigaraya 0.5 kilo nişasta sarf olunması öngörülür. Şimdi nişasta kolanın özelliklerini daha da açarak bir sıra düzeni içinde görelim.

Kalite Özellikleri

Kullanıldığı Yer : Sigara imal eden makinelerde sigara silindiri kağıdını yapıştırıcı olarak 

Rengi : Krem renkte olmalı, fazla koyu olmamalıdır. 

Kokusu : Sigaraya yabancı bir koku vermemelidir. 

Yapıştırıcı Gücü : Sigara kağıdını çok iyi yapıştırmak ve yırtılmadan açılmamalıdır. 

Nüfuz Özelliği : Sigara kağıdına iyice nüfuz etmelidir. 

Akış Gücü : Sigara imal makinesindeki özel kola kabına doldurulduğunda üretim sırasında pelteleşen, hamurlaşmadan, kesilmeden ve muntazam olarak kola merdanesine sarmaldır.

Günümüzde üretimi artık çok yaygın olan filtreli sigara imalinde filtre çubuğu, uç kağıdı ve plastik yapıştırıcı, filtreli bir sigaraya tamamlayan diğer malzemelerdir. Kaliteli sigara üretiminde bu malzemelerin teknik özelliklerinin çok dikkatli tespit edilmesi ve uygulanması gerekmektedir. Tabi bunun yapılabilmesi için de önceden bu malzemelerde aradığımız özellikleri iyi bilmemiz gerekmektedir. Şimdi bunları sırasıyla açıklayalım.

D- FİLTRE ÇUBUĞUNDA ARANAN ÖZELLİKLER

Boyları : Filtrenin boyu bir sigaraya takılacak filtrenin uzunluğunun 6 katı boyutunda 90,100,120 veya 144 mm vs. 

Çevresi : 25 mm , toleransı ± % 4 tür 

Elyafı : Selüloz Asetat 

Elyafın Plastifiyesi : Asetat elyafın temas noktalarından birbirine yapışıp dağılmaması için belirli organik sıvılarla lifler plastifiye edilmiş (kısmen eritilmiş) olacaktır. 

Sargı Kağıdı : 0.020-0.040 mm kalınlığında beyaz, lekesiz deliksiz ve her yerinden sağlam yapışmış olacak,dış yüzeyi plastik yapıştırıcı ile bobin kağıdına kolaylıkla yapışacaktır. 

Sıkılık Derecesi : 90 mm ve 120 mm filtre çubukları için aynı olup eni de 18 derecedir. 

Katılık Derecesi : Filtre çubukları filtre takma cihazının düzgün çalışmasını sağlayacak optimal bir kalınlıkta olacaktır. 

Gramaj : 90 mm çubuklar için 0.65 gr , 120 mm çubuklar için 0.85 gr. Tolerans ± 10 dur. 

Zifir Tutma Etkinliği : En az % 20E- UÇ BOBİN KAĞITLARINDA ARANAN KALİTE ÖZELLİKLERİ

Kullanılacağı Makinenin Devri : Dakikada 2000-4000 devirli 

Bobin Göbeği : Uç bobinlerin göbekleri ve prese edilmiş karton veya plastikten yapılmış dayanıklı kıvamalar konulmalı göbek iç kutru 63-67 mm olmalıdır. Ayrıca bobinlerin göbek içlerine yapıştırılacak etiketlerde firma adı, tipi, eni , boyu ve gramajı yazılmalıdır. 

Bobinlerin Sarılışı: Uç bobinlerin daire şeklinde sargısı düzgün sarılmalı, çıkıntılı olmamalı ve perdahlı yüzü dış yüze gelmelidir. Ayrıca bobinlerin sargı yüzü bir kağıtla çepçevre sarılmalıdır. 

Uzunluğu : Her bobin 1750 metredir. 

Tipi : Beyaz veya mantar taklidi sarı açık kahverengidir. 

Genişliği : 40 veya 50 mm. 

Kalınlığı : 0.034-0.038 mm 

Beyazlık Derecesi : Beyaz tipin uç bobinin beyazlık derecesi elrophe metodu ile ölçülmek üzere % 82 olmalıdır. 

Gramaj : Metrekare ağırlığı 30-34 gramdır. 

10- Epositesi : Opak olarak sigaradan tütünü ve fitreyi göstermemeli

11- Perdohlanması : Uç bobin kağıtlarını bobinden yüze gelen tarafı hafif perdahlı alt yüzü perdahsız olmalıdır.

Yapıştırıcı : Plastik koladır. Bu kola ile iti yapıştırılmalıdır. 

Kopma Mukavemeti : Boyuna kopma mukavemeti 4 kg.F- PLASTİK UÇ YAPIŞTIRICININ (P.V.A) KALİTE ÖZELLİKLERİ

Kullanılacağı yer ve nitelikleri : Plastik uç yapıştırıcısı filtreli sigara üreten makinelerde kullanılabilir nitelikte olmalıdır. 

Kuru Madde Miktarı : 105 C o de % 54 ve tolerans ± 1 olmalıdır. 

Renk : Yapıştırıcının rengi beyaz olmalıdır. 

Serbest Yayılma : % 1 den fazla olmamalıdır. 

Viskozitesi : 20 C o de 6000-8500 ve tolerans ± 500 cps olmalıdır. 

Ph derecesi ve koku : 

  • Yapıştırıcının Ph derecesi 4-5 arasında olmalıdır. 
  • Yapıştırıcıda boya ve yağ kokusu bulunmamalıdır. 
  • Yapıştırıcının kendine has kokusu varsa bu koku sigaraya geçmemeli, sigarada yabancı bir koku hissedilmemelidir. 

Kül miktarı : % 23 den fazla olmamalıdır. 

Diğer Özellikleri 

  • Yapıştırıcı homojen görünümlü olmalı ve üst yüzeyinde sertleşmiş, pelteleşmiş bir tabaka bulunmamalıdır. 
  • Yapıştırıcı bulunduğu kap içersinde en az bir hafta süre ile kaldığında üst kısımlarında yoğunluk fazla görünmemelidir. 
  • Yapıştırıcı kağıda ve uç bobine iyice nüfuz etmeli ve uca yapışan kısmı yırtılmadan açılmamalıdır. 

3.19. SİGARALARIN PAKETLENMESİ

Günümüz dünyasında her hangi bir mamulün beğeni kazanması, kendini kabul ettirip piyasadan pay kapmasında ambalajının veya başka bir deyişle takdim şeklinin önemi çok büyüktür.

Bu sigara fabrikasyonunda da böyledir. Göz alıcı, dikkat çeken ve içindeki sigarayı iyi muhafaza eden, kullanışlı bir sigara paketine adeta kıyafeti tamamlayan aksesuar olarak bakılmaktadır.

O nedenle özellikle paketin dizaynı, renklerin uyumu, baskısı ve kesimi çok önemlidir. Çünkü tüketici, belirli bir sigaranın içimine belki de paketi sayesinde alışmıştır ve onu devamlı arar.

Sigaraların paketlenmesi nedenlerine gelince, onları şöyle bir sırada dizebilmek mümkündür.

  1. Sigaraları ezilmekten, dağılmaktan uç yada içlerinin boşalmadan, rutubetlenmekten veya kurumaktan korumaktır. Yani sigaraların içim kalitelerini yitirmemelerini sağlamaktır.
  2. Belirli sigara adetlerini birey haline getirerek kantitatif ve kalitatif kontrollerini, pazarlama işlemlerini kolaylaştırmak.
  3. Ayrıca sigaraları paket haline getirerek form, desen gibi gösteriş ve de kullanma, taşınma durumlarını pratik hale getirmektir. Bunun sigaraların reklamı açısından da önemi büyüktür.

Sigara mamulleri tüketimde, pazarlamada ve sevkte kolaylık sağlamak amacıyla aşağıda belirttiğimiz başlıca üç şekilde ambalajlanmaktadır.

Tüketici paketleri 

Grupman pazarlama ambalajları 

Sevk ambalajlarıŞimdi bunları teke tek açarak tanıtımın yapalım ve paketleme işlemlerini inceleyelim.

3.19.1. TÜKETİCİ PAKETLERİ

Tüketici paketi denince akla sigara içicisinin bayiden aldığı paket gelmektedir. Zira içicinin sigara ile sağladığı ilk temas, paket ile olmaktadır ve bu paketi sigarayı tüketene dek cebinde taşımaktadır. Bu itibarla da paketlerin önce taşınmaya elverişli ve sağlam, tüketici cebinde kolayca taşıyabileceği şekilde formda olması gerekmektedir. Ayrıca dış görünümü güzel ve cazibeli, reklâm niteliği içeren mahiyette olmalıdır.

Bugün piyasada en yaygın ve en fazla kullanılan paketlerin içinde 20 adet sigara olanlardır. Fakat 4,5,8,10,12,25,50 ,100 ve 200 adet sigaralık paketlere de rastlamak mümkündür. Eski SSCB e papiroz tipi sigaraların paketleri baçlıca 25 adettir.

Tüketici paketlerini incelediğimizde her paketin esas ve ilave olmak üzere iki kaptan oluştuğunu görmekteyiz. Paketin esas kati şeklini dış görünümünü vücuda getirmektedir. ? Oluşumunda kullanılan malzemeye göre paketler kartondan veya kağıttandır. Sigaranın içerdiği envai kalite özellikleri dış kabın üzerinde yazılıdır. Başka bir deyişle mamulün markası, kimliği basılıdır. Ayrıca cazibeli desenler,renkler ve sigara hakkında bazı malumatlar içerir. Hatta bazı paketlerin üzerinde uluslar arası semboller vardır. Örneğin ekte verdiğimiz biçimde ilave kodlar genelde paketin esas kabının içine ve dışına konur ve sigaraların dağılmasını, kolayca uçlarının dökülmesini, boşalmasını önler. Paketi daha stabil hale getirir. Aynı zamanda paketlere güzellik ve zariflik kazandırır. İç kap olarak paketlerde genelde birinci hamur kağıt, kuşe kağıdı ve alüminyum folyo vb. kağıtlar kullanılır. Kabın üstünde selefon kullanılır. Daha yüksek sınıf sigara paketlerinin dış selefon aynı zamanda paketlere parlaklık getirdiği gibi, sigaraların çevre koşullarından etkilenerek kurumalarını ve rutubetlenmelerini önlemektedir.

Sembol             İngilizce Anlamı                      Türkçe Anlamı

C                  Cigarillos                         Sigara biçiminde purolar

Z                  Cigars                              Purolar

F                  Navycut                           İri kıyım

P                  Pipo tobacco                   Pipo tütünü

Sn                Snuff                               Enfiye

K                  Chewing tobacco            Çiğneme tütünü

B                  Blended cigarette             Harmanlanmış sigara

AB                Amerikan Blend              Amerikan harmanı

EB                European Blend               Avrupa harmanı

V                  Virginia cigarette              Virginia tütününden sigara

Or                 Oriental cigarette             Şark tipi sigara

S                   Bleck cigarette                Esmer tipi sigara

M                  Merthol cigarette             Mentollü sigara

Md                Maryland cigarette           Meriland tütünlü sigara

WF               With filter                        Filtreli

OF                Plain                               Filtresiz

NP                Standart pack                  Standart paket

SP                Special pack                    Özel paket

AP                Vending machine pack     Sigara otomat. göre paketlenmiş

N             Low nicotine level in smoke   Düşük nikotinli .

Bu sembollerin dışında paketlere ayrıca aşağıdaki ibarelerde yazılabilmektedir.

Silk cut      İnce kıyım

Low tarr    Düşük katranlı

Mild tarr    Orta katranlı

Light         Hafif

Box Kutu vb. aydınlatıcı semboller ki bunlar tüketiciye yapıtlar hakkında ön bilgi verme aracı olarak kullanılır.

Sigara Paketlerine Çizgi-Kod (Bar Code)

Günümüzde ülkelerin sigara ticareti yeni boyutlar kazanmaktadır. Bunlardan en önemlisi uygulanan piyasa şartları, zamanın en ekonomik biçimde kullanılmasını sağlayan çeşitli araçlar kullanılarak uygulamaya konulmasıdır. Elbette bu teknolojik gelişmelerin başında bilgisayar sistemlerinin iş yaşantısına tüm fonksiyonlarıyla girmesi gelmektedir. Sigara üretiminde, satışlarda ve stok kontrolleri de bilgisayar kullanımına geçilmesi işlem hızını arttırmaktadır. Artık diğer ürünlerde olduğu gibi sigara paketlerine ait bilgiler klasik usullerle bilgisayarlara aktarılması yerine bilgiler bar code okuyucu sistemleriyle yüklenmektedir. Bu bilgilerin Data Base ler şeklinde çabuk ve hatasız şekilde kayıtlara geçmesi mümkün olabilmektedir.

Halen Dünyada, Amerika ve kuzey ülkeleri U.P.C (Universal Product Cod) , Avrupa’da E.H.N ( Europan Article Numeric Associcatıon) organizasyon ve denetiminde 87 ülkenin 107.000 üretici firması bu büyük organizasyon içinde yer almaktadır. Ülkemizde bu sistemin uygulanması ve denetiminden, Türkiye Ticaret Sanayi ve Borsaları Birliği ( T.O.B.B) bünyesinde yer alan Milli Mal Numaralandırma

Merkezi (M.M.N.M.) sorumlu kılınmıştır. Tekelin firma kodu 0101 dır.

Çizgi Kod Nedir ?

Bar Code denilen çizgi kod bir ürünün hangi ülkenin, hangi işletmesine üretildiğini veya ambalajlandığını, malın cinsini ve çeşitli özelliklerinin tanımlamak amacıyla belirlenmiş kurallar çerçevesinde hazırlanan bir dizi dikey paralel çizgi ve boşluklardan meydana gelen işaretler topluluğu olup optik okuyucular tarafından okunup, bilgisayar veya yazar kasaya aktarılabilen bir şifredir. E.H.N çizgi kod, normal olarak 13 haneli sayı dizisinden oluşmaktadır.

Ancak çizgi kodun kullandığı alan tüm yüzeyin % 25’ini aşıyor ise 8 haneli kod kullanılmaktadır. Tekelde üretilen tütün mamullerinde paket yüzeylerinin küçük olması nedeniyle E.H.N-13 kodu, ürün grubu ihtiva eden ambalajlarda ise I.T.F.-14 kodu uygulaması benimsenmiştir.

Ülke Kodu : Çizgi kodun ilk 3 hanesi ülke kodu olup, Milletlerarası Mal Numaralandırma Birliği (E.H.N.) tarafından verilen ülke bayrak numarasını ifade eder. 

Üretici Firma Kodu : Ülke kodundan sonra gelen 4 hane üretici firma kodu olup, Milli Mal Numaralandırma Merkezi tarafından verilen ve üretici firma veya kuruluşu tanımlayan kod numarasıdır. 

Mamul kodu : Çizgi kodun 7 hanesinden sonra gelen 5 hanelik kısım, kuruluşun ürettiği veya pazarladığı mamulleri tanımlar. Bu mamuller üretici kuruluş tarafından tespit edilip M.M.N.M ‘ince tescil edilmektedir. 

Kontrol Kodu : Çizgi kodun 13. Basamağını oluşturur. Bu sayı yardımıyla optik okuyucunun on iki basamağı doğru okunup olmadığını kontrol edilir. 

Tüketici paketleri ambalajları kullanılan malzemeler göre iki çeşide ayrılır.

Karton kutular, sert paketler 

Poşetler, yumuşak paketlerKarton kutu tüketici ambalajlarının esas kabı kartondur. Kutuların iç kabı başlıca pelür kağıdı, bazı lüks sigaralarda alüminyum folyodur. Dış kap da selofandır. Ancak sadece lüks sigaraların karton kutuları selefon ile kaplanır.

Yumuşak poşet paketlerin de iç kapları birinci hamur poşet kağıdı veya alüminyum folyodur. Bunların da bazıları selefonlanır.

Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi gerek iç kap gerekse dış kaplamalarda nasıl cins malzeme kullanılacağı tamamen sigaraların sınıfına bağlıdır.

1- Karton Kutu Paket Şekilleri

Yurdumuzda ve tüm ülkelerde önceleri sigaraların paketleme işlemleri el ile karton kutularda yapılıyordu. Dolayısıyla tüketici paket şekillerini incelediğimizde karton kutu paketlerinin çok eskiye dayandığını ve halen değişmiş, çağdaşlaşmış şekilleriyle çok zarif zevklere itap ettiğini görmekteyiz. Şimdi yakın geleceğe kadar var olan karton kutu paket şekillerine bir göz atalım.

Kapaklı kutu : Bunlar önceleri el ile artık makineyle yapılan paketlerdir. Bugün halan el ile yapılan karton kutularda ancak lüks klas sigaralar paketlenmektedir. Paketleme işlemleri de el ile yapılır.

Kapaklı kutulara genelde iki sıra dizilerek 10 + 10, 20 adet sigara doldurulur. Sigara formları başlıca basık, yuvarlak elipstir.

Kapaklı kutuların tüketici tarafından taşınması çok kolay olmakla beraber ayrıca kutularda sigarlar da daha iyi korunurlar. Fakat bu avantajların yanında kutuların, başlıca el ile doldurulması, maliyetin yüksek olması ve el emeğinin çok olması zaman içinde kapaklı kutu sigara paketlerinin piyasadan kaybolmalarına neden olmuştur.

Zarf biçimi sürgülü kutu : Keza kartondan oluşturulan ve adeta mektup zarfı görünümünde olan bu paket yine iki sıra halinde dizilmiş 20 adet sigara ihtiva eder. Daha az sigara alan kutularda mevcuttur. Kutunun ağız kısmı mektup zarfı kapağı gibi üçgen biçimdedir. Sigaralar keza basık elipstir.

Kutunun taşınması kolay, ezilmeyen ve nispeten sigaraların uç dökülmelerine meydan vermeyecek niteliktedir. Makinelerle doldurulabilmelerine rağmen yeterince entel ve zarif görünüşlü olmamaları itibariyle üretimden alınmışlardır. Sanırım buna diğer bir sebepte paketleme makinelerinin yeterince verimli olmamalarıdır

Hing-Lid : Son zamanlarda sigara fabrikasyonunda kullanılan en modern stabil kutu paket ambalaj şekli Hing-Lid adı verilen kutudur. İngiliz Molins firması tarafından geliştirilmiş bu model Molins olarak ta mütalaa edilmektedir. Makine ile kutulara yuvarlak formlu diziliş sıraları 7-6-7 veya 7-7-6 olmak üzere üç sırada toplam 20 adet sigara doldurulur.

Kutuların taşınması fevkalade kolaydır. Zarif şık görünümlü olmaları yanı sıra sigaralar mükemmel korunur. Hing-Lid lamba kağıtlı kutularda pahalı ve lüks sigaralar paketlenerek satışa sunulur. Ayrıca dıştan selofan ile de kaplanmaları kutuların zarafetini bir kat daha arttırmaktadır.

Gerçi sigara paketleme makineleri hangi tipten olursa olsun, temel çalışma prensipleri itibariyle birbirine çok benzerlik gösterseler de Molins makineleriyle sigaraların karton paket kutularına doldurulması şu şekilde gerçekleşir.

Makinenin özel bir aksamı, sigara haznesinden aldığı 20 sigarayı üç sıraya (7-6-7) dizerek karton kutunun içine göre kesilmiş kalaylı kağıt üzerine dizer, sonra iş kap şekillendirilerek makinenin bir kısmından gelen kutu gibi köşelendirilmiş kartonun üzerine yerleştirilir.

Makine, çalışma akışı süresince daha sonra paket büzülerek şekillendirilir ve yapıştırılır. Taşıyıcı bandın üzerinde de kurur. Sonra dışı selefon ile kaplanır.

Paketin iç kalaylı kağıt kabının alt kısmına renkli selefon şeridi yapıştırılmıştır. Kutu açıldığında bu sigaraların üzerinde hemen görünmektedir. Kutu içinde şeridin görevi sıkı sıkıya dizilmiş olan 20 sigaralardan ilk sigaranın alınmasına ve böylece de diğerlerinin zedelenmemesine yardımcı olmaktır.

2-Yumuşak poşet paketler

Bu paketlerin esas kabı kağıttan oluşmaktadır. Zaten bunun için de bu tip paketlere yumuşak sigara paketleri deyimi kullanılır. Hemen ifade buyurmalıyız ki gerek ülkemizde gerekse Dünyanın diğer bölgelerinde hatta tek anlamda her yerde en yaygın sigara tüketici ambalajı poşet türleridir.

Paketlenmeleri itibariyle paketler tek kağıtlı iseler Latin tipi, diğerlerine ise yani kağıtlı olanlarına da Amerikan tip, poşet olarak tanımlanmaktadırlar. Tabii kap kağıtlarının cins ve kalitesi yukarıda da açıkladığımız gibi sigaraların sınıfına göre değişir. Dolayısıyla sigaralar ne kadar lüks ise kap kağıtları da o derecede daha cazibeli kağıtlardan ibarettir. Sigaraların poşetlerin içinde diziliş sıraları genelde 7-6-7 şeklindedir.

Yukarıda sigaraların poşet paketleme çeşitlerinin en yaygın olduğunu ifade ettik. Şimdi bunun nedenlerini de açıklayalım. Bu paketlerin önde gelen avantajları arasında poşetlerin maliyeti düşük olan kağıttan oluşturulmasıdır. İkincisi ise yüksek verimlilik sağlayan makineler ile paketlenmeleridir.

Tabi bu arada poşetlerin olumsuz tarafları da görülmektedir. Dezavantajlarında en önemlisi poşetten muayyen adet sigaranın içiminden sonra paketin dayanıklılığını yitirmesi ve kalan diğer sigaraların kolayca uçlarının dökülmesi, boşalması, ezilmesi koşullarının artmasıyla ortaya çıkan menfi sorunlardır.

Sigaraları Paketleme ve Selofanlama İşlemleri

Paketleme işleminde muayyen rutubet ( % 12,5-13,5) içeren sigaraların kofraları sigara filtre makinelerinden askılı konveyör ile paketleme makinelerine getirilir. Makinenin distribütör hunisinin arkasında bulunan iki ray üzerine dizilirler. Sonra distribütör haznesinin üzerine gelen kofranın alt kapağı çekilerek içindeki sigaralar distribütör hunisine doldurulur. Makinenin üzerindeki ikinci kofranın ilerlemesi ve boşalan ilk kofranın alınması, makine üzerinde bulunan bir manivelanın çekilmesi ile sağlanır. Gereğinde distribütör hazne hunisi el ile doldurulabilir. Bazı makinelerde bu işlem otomatik sistemle gerçekleşir.

Distribütör hunisine gelen sigaraların kendi ağırlıkları ve makinenin bu makinenin bu bölümündeki titreşim hareketleri ile aşağıya doğru inerek üç ayrı kanala ayrılırlar. Bu kanallardan sigaralar 7-6-7 adetlik olmak üzere üç sıralı grup halinde birleşerek kompresör taretine yerleşip pres edilir ve makineden sigara diskindeki kompresör ceplerine girer. Burada grupların oluşumu sırasında, elektrikli otomatik kontrol bölümünden geçerek sigaralar sayılır. Bu kontrol aparatının özel iğneleri sigaraların uçlarına dokunarak sayısı eksik, uçları dökük, yırtık, kopuk, uzun yada kısa olmaları gibi arızalı sigaraları saptayıp paketleri ayırır.

Diğer yönden, makineye kesilmiş ve baskılı poşet kağıdı ile paketin iç ambalajını oluşturan ve makineye bobin halinde verilen selüloz veya alüminyum bobin kağıtları makine tarafından belirli boylarda kesilerek, sigara diskine paralel olarak hareket eden ikinci bir diskin parçaları üzerinde son paket şeklini alır. Dönen her iki disk, bir noktada, tam karşılıklı geldiklerinde makinenin bir anlık duruşu sırasında piston basıncı ile sigara diskinin bir bobindeki 20 saatlik sigara kütlesini karşısındaki diskteki paket kalıbını almış bulunan boş paket içersine sürerek doldurur.

Paketlerin ön tarafında kalan açık yerlerin kapatılması uygulamaları ile paketleme işleri tamamlanır. 

Üretim miktarı az olan sigaralar el ile de doldurulup paketlenebilir. Her ne kadar bu gibi paketleme işi pek ilkel görülüyorsa da bir kısım lüks, sipariş sigaraların ve bilhassa çok adetlik (100,200) kutuların el ile bu şekilde paketlenmesi zaruridir. Zira el ile yapılan paketleme işi makine ile yapılan paketlemeye nazaran daha itinalı ve gösterişi daha fazladır.

Paketlerin Selofanlanması

Yüksek sınıflı sigara ürünleri paketleri gerek dahili kullanımda gerekse ihraç edilmek amacıyla selefonla kaplanır. Selefon, paketin dış görünümü cazibeli bir duruma getirdiği gibi sigaraları oldukça rutubetlerinden korur. Ayrıcada paketin ezilmeye dayanıklılığını arttırır.

Selefonlama işlemi sadece makineler ile yapılmaktadır. Öyle ki bugün paketleme makineleri selefonlama makineleriyle birleştirilerek tek vücut halinde çalışmaları sağlanmıştır. Paketlerin selefonlanması işlemi aşağıdaki teknolojik aşamalara göre gerçekleşmektedir.

  1. Bobinden selefon kağıdının çekilmesi 
  2. Makaradan açma şeridinin çekilişi 
  3. Açma şeridine yapıştırıcı sürülmesi 
  4. Açma şeridinin selefon üzerine yapışması 
  5. Selofanın pakete göre kesilmesi 
  6. Paketlerin veya kutuların banda doldurulması 
  7. Taşıma bandı ile hareket etmeleri 
  8. Paket ile selofanın birbiriyle temas etmesi 
  9. Paketin veya kutunun selefonla sarılması 
  10. Selofanın yapıştırılıp kurutulması

3.19.2 . GRUPMAN PAZARLAMA AMBALAJLARI

Bu ambalaj türü, paketlerin 10-20, 25-50 şer adet olarak bir özel kağıda sarılmaları, yada karton kutulara konulmalarıdır. Konunun başlığından da anlaşılacağı gibi amacı satış işlemlerini kolaylaştırmaktır.

Genelde lüks sigaralar 10 paketlik karton kutulara, diğerleri ise kağıt ambalajla grupman oluşturularak ambalajlanırlar. Her grupman üzerine içindeki sigaraların cinsi ile paket adedini bildiren bir etiket yapıştırılır. Grupman ambalajları da el ile yada makine ile yapılır.

Grupman makinesi: Sigara paketi yada selofan makinesinden alınan paketlenmiş sigaralar, önce grupman makinesinin otomatik irtibat nakliye bölümüne getirilir. Burada istenilen miktarlarda paketlerden oluşan grupmanlar yapılır. Sonra özel bobinden gelen kraft yada imitasyon kraft kağıdı ile sarılır. Yapıştırılıp etiketlenir.

3.19.3. SEVK AMBALAJLARI

Sigaraların fabrikalardan transit ambarlara ve oradan da satış ambarlarına taşınmalarında, grupman ambalajlarının bozulmaması, indirme ve yükleme işlemlerinin az masrafla ve kolaylıkla yapılabilmesi için sevk ambalajları kullanılır. Bu ambalajların içine tüketici paketleri veya grupman ambalajları doğrudan dizilir. Ambalajlardan hacim bakımından küçük, ağırlıkları az, doldurma ve boşaltma işlerini güçleştirmeyecek, bir kişinin kolayca taşıyabileceği boyutta olma özelliği aranmaktadır. Fabrikalarda kullanılan sevk ambalaj türleri genelde oluklu karton kutulardır. Tütün yapıtları bu ambalajlara grupman şeklinde konur. Özellikle yurtiçinde kullanılacak sevk ambalajlarının birkaç kez kullanılabilecek sağlam ve dayanıklılıkta olması istenir. Genelde kutular 3,4 veya 5 kat kartondan oluşturulmuştur. Daha uzun mesafeye gönderilecek ambalajlarda 5 kat karton kullanılır. Kutuların dipleri ve ağız aksamları zamklı bant ile yapıştırılır. Sigaraların sevk ambalajlarında bekletilmeleri esnasında kutular istiflere zamklı yerleri aşağıya veya yukarıya gelecek şekilde konulmalıdır. Aynı zamanda grupman ambalajlar da sevk ambalajlarına dizilirken ağırlığının sigaranın uzunluğuna yatay basacak tarzda yerleştirilmelidir.

Sigaraların daha uzun zaman rutubetli ortamlarda korunması veya denizler aşılarak sevk edilmesi durumlarında oluklu karton kutulardan daha büyük ambalaj bireyleri oluşturularak dışları polietilen ile sarılmalıdır.

Karton sevk ambalajlarının ortalama ağırlıkları 2 kilo civarındadır. Ölçüleri ise sigara çeşitlerine göre değişiklik arz eder. Fakat genelde 10 kilogram sigara içerirler. Bu arada farklı sigara çeşitlerine göre alacakları yapıt miktarlarına göre farklı olanlara da rastlamak mümkündür. Örneğin,

Sigara boyu (mm)    Paket adedi     Ağırlık (kilogram)   
          100                       500                        10

           85                        600                        12

           68                        800                        16

Sevk ambalajlarının üzerlerine içindeki yapıt çeşidini ve miktarını belirten birer etiket yapıştırılır. Ayrıca sevk ambalaj kısmı yetkili memur yada kutuyu dolduran kişi tarafından imza edilir.

Sigara Ambalajlarının Yan Malzemeleri

Paketleme işleminde kullanılacak malzemenin standardına uygun nitelik ve ölçülerde olması gerekir. Bunlar sağlanmazsa paketleme makinelerinin çalışması güçleşir ve makinenin verimi düşer.

Paketleme malzemesi ıskarta vereceğinden üretiminin fabrikasyon maliyeti artar ve makinenin verimi düşer.

Bu arada malzeme konusunda dikkat edilmesi ve mutlaka uyulması gereken ortak prensip, kullanılan tüm malzemelerin her zaman aynı olmasıdır. Sık sık malzeme cins ve markasını değiştirmek son derece sakıncalıdır. Diğer taraftan malzeme değişmelerine makine ve personelin uyum sağlaması bazen uzun zaman almakta ve bu sürede imal edilen paketlerde kalite bozuklukları olabileceği gibi tüketicinin beğenisini kazanmış ve alışılmış renk ve şeklin değişmesi piyasada tepki ile karşılanacaktır. Bu itibarla tespit edilen paket tipini, rengini ve dizaynını değiştirecek malzemeler kesinlikle kullanılmamalıdır. Bugün Avrupa ve Amerika’da imal edilen ve Dünyanın her yerinde aranan sigaraların paketleri 40-50 senedir değiştirilmeden devam ettirilmektedir. Dolayısıyla yüksek kalite özelliklerine sahip malzemelerin değiştirilmeden kullanılması mamulün tutarlı ve uzun ömürlü olmasını sağlamaktadır. Pek tabi ki malzemelerin norm özelliklerini bilmek tütün teknoloji mühendisinin görevinin önemli bir cephesidir. Zira değişen Dünyamızın gelişen teknolojisi her ne kadar yeni yeni buluşlar, daha nasıl seçenekler sergilerse de yine bunların sabit kalan daha önceki özellikler üzerine bina edilmesi gerektiği inancıyla aşağıda, paketleme işlemlerinde kullanılan yan malzemelerin özelliklerini açıklayalım.

Alüminyum Folyoda Aranan Kalite Özellikleri

Kullanılacağı makine devri : Dakikada 180 devirli

Yapılış şekli : Alüminyum folyo kağıt astarlı ve bobin halinde olmalıdır.

Alüminyum sarfiyatı : % 98 den aşağı olmamalıdır.

Kalınlık : Alüminyum folyo kağıdının kalınlığı 0.006-0.010 , astar kağıdının kalınlığı 0.080 mm toleransı % 8 , kağıt astarlı alüminyum folyonun toplam kalınlığı yapıştırıcı dahil 0.068-0.077 mm

Rengi : Alüminyum parlak gümüşü renkte, astar kağıdı ise beyaz renkte olmalıdır.

Kokusu : Folyo, astarı ve ikisini yapıştırıcı madde, sigaraya yabancı koku vermemelidir.

Yapışması : Folyo ve astar kağıdı her tarafından birbirine iyice yapışmış olmalıdır.

Enleri : Bobin halindeki alüminyum folyoların enleri kullanılacakları paket durumuna göre 65,77.6,93,107,117 toleransları ± % 0.5 mm

Gramajı : m2 ağırlığı astarsız olarak alüminyum folyo 23.18 - 25.63 gr.

Sarılışı : Bobinler alüminyum tarafı dışa gelecek şekilde, muntazam daire şekilde sıkı sarılmış olmalı ve girinti, çıkıntı olmamalı.

Göbeği : Bobinlerin göbekleri içine prese edilmiş karton veya plastikten yapılmış, dayanıklı zıvanalar konulmalıdır. Bu zıvanaların iç kutru 58 mm, toleransı ± ? mm dir.

Uzunluğu : 1000 metredir.

Bobin Halinde Polypropylen

Kullanılacağı yer : Polypropylen film 140-200 devir/dakika paketleme gruplarında kullanılacaktır. 

Parlaklık : Minimum % 85 olacaktır. 

Bulanıklılık : Maksimum % 2.0 olacaktır. ASTMD 1003 

Verimli : 50 ± m2 /kg olacaktır. 

Kalınlık : 20 mikron. Tolerans ± 3 mikron olacaktır. 

Eni : Bobinlerin eni 177 mm olacaktır. Toleransı ± 0.5 mm. 

Gramaj : 20 + 2 gr/ m2 olacaktır. 

Boyuna kopa mukavemeti : Maksimum 160 N/mm2 olacaktır. 

Su buharı geçirgenliği : 38 C o - % 90 bağıl nemde 7 gr/ m2 saat olacaktır.

Yapışma : Yapıştırıcı kullanmadan (85-130) C o sıcaklıkta kendi kendine yapışacak.

Oksijen Geçirgenliği : 25 C o - % 0 bağıl nemde maksimum 1000 cm3 / m2 24 saat olacaktır.

Diğer nitelikler :
 

  • Polypropylen bobinlerin alt ve üst yüzü laklı olacak ve her iki yüzü de yapışabilme özelliği taşıyacaktır. 
  • Makinelerde kullanma sırasında statik elektriklenme nedeniyle herhangi bir aksama meydana gelmeyecek ve polypropylen antistatik eliminatör kullanmayı gerektirmeyecek özellikte olacaktır. 
  • Polypropylen dört yönden çekmeye karşı eşit mukavemette olacaktır. 
  • Poşet Kağıdından Aranan Kalite Özellikleri

A-Filtreli Sigaralarda

Cinsi : Kuşe kağıda 

Rengi : Beyaz 

Gramajı : 90 gr/ m2 

Ölçüleri : 100 mm sigaralarda (159X115), 85 mm sigaralarda (159X101) cmB-Filtresiz Sigaralarda (Bafra ve Birinci)

Cinsi : Birinci hamur poşet kağıdı 

Rengi : Beyaz 

Gramajı : 75 gr/ m2 

Ölçüleri : Bafra için (16X8.5), birinci için (15X8.5) cm 

Karton Kutuda Aranan Kalite Özellikleri

Cinsi : Kroma karton 

Rengi : Beyaz 

Gramajı : 306 gr/ m2 

Kutulara Konan Ara kağıdı Kalite Özellikleri

Cinsi : Pelür kağıdı 

Rengi : Beyaz 

Gramaj : 40 gr/ m2 

Fiyat pullarında aranan kalite özellikleri

Cinsi : Birinci hamur kağıdı 

Gramaj : 90 kg/ m2 

Ölçüleri : Bütün sigaralar için (46 X 2) mm 

Sinyette aranan kalite özellikleri

Cinsi : Birinci hamur kağıdı 

Gramajı : 75 gr / m2 

Ölçüleri : 13 X 8 mmSelefonda aranan kalite nitelikleri

Kullanılacak makine : Dakikada 130-200 devirli 

Sarılışı : Selefonlar bobin şeklinde ve düzgün sarılmış olmalı, girintili-çıkıntılı olmamalıdır. 

Bobin göbeği : Bobinlerin göbekleri içine plastikten yapılmış göbek konulmalıdır. 

Tipi : Viskostan yapılmış ve her iki tarafı mikro selülozla emperme edilmiş olup, sarıldığı sigara emperme edilmiş olup, sarıldığı sigara paketlerinin mevcut rutubetini kaybetmemeli veya dıştan rutubet almamalıdır. 

Kalınlığı : 0.022 mm. Toleransı ± % 5 tir. 

Eni : Kullanılacağı paket ölçülerine göre 58,65,107,114,117,132 mm dir. 

Boyu : 1000 metredir. 

Mukavemeti : Muhtelif bobinlerden 15 mm eninde alınacak örnekler 10 tekerrürlü deneme sonunda 

Gramajı : Ağırlığı 33 gr /10- Yapışması : 135,180 C o ısıda hiçbir yapıştırıcı madde kullanılmadan ütüleme sistemi ile kendi kendine yapışmalıdır. Ayrıca Mefhyl Gellosal veya benzeri yapıştırıcı ile açma şeridine yapışmalıdır.

Aranan diğer nitelikler : Özellikle imalat sırasında buruşma, kırışma, toplama ve kopma yapmamalıdır. Selofanda delik ve kabarcıklar bulunmamalıdır.

Açma şeridinde aranan kalite özellikleri

Kullanılacağı makine : Dakikada 13-200 devirli selofan sarma makinelerinde 

Sarılışı : Sarılış çok düzgün olmalı. Sargılarda dönük, ondüleli, bükümlü ve birbirine yapışık şeritli bulunmamalıdır. Özellikle makaraların yanlarında ki sarılış da makara ortaları gibi muntazam olmalıdır. 

Makara ölçüleri : Açma şeritlerinin sarılacağı makaralar sert ve deforme olmayacak alüminyum, plastik ve benzeri maddelerden yapılmış olmalıdır. 

  • Delik içi kutru 30 mm . Toleransı ± 1 mm dir. 
  • İçten dış kutru 35 mm . Toleransı ± 1 mm dir 
  • İçten içe boyu 90 mm. Toleransı ± 1 mm dir 
  • Dıştan dışa boyu 100 mm. Toleransı ± 1 mm dir 
  • Dış kutru 119 mm . Toleransı ± 1 mm dir 

Tipi : Viskostan yapılmış olması. 

Rengi : Sarı kırmızı vb. bu renk yapıştırma sırasında değişmemeli. 

Kalınlığı : 0.40-0.50 mm dir. 

Eni : .................mm dir. Toleransı ± 5 mm dir 

Uzunluğu : 6200 metredir. Bir makarada 10 dan fazla ek bulunmamalı, ek yerleri düzgün ve sağlam yapışmış olmalıdır. Ayrıca şeritte yırtık, ezik delik ve kabarcıklar bulunmamalıdır. Özellikle açma şeridinin dışa gelen ucu bir etiketle makaranın görünür bir yerine yapıştırılmalıdır. 

Mukavemeti : Makaradaki açma şeridinin muhtelif yerlerinden alınan birer metrelik örnekler 500 grlık ağırlığı çekebilmeli ve makinelerde çalışma sırasında kopmamalıdır. 

Gramaj : M2 ağırlığı 60 gr. Toleransı ± 1 mm dir 

Yapışması : Yapıştırıcı olarak kullanılan Mathyl Cellosal veya benzeri madde ile ve dakikada 30 metre hızla çalışan makinelerde selofana her noktasından iyice yapışmalıdır. 

Yumuşak paket yapıştırıcısında aranan kalite özellikleri

Kullanılacağı yer : Yapıştırıcı 150-180 devir/dakika yumuşak paket makineleri ile 15 adet /dakika grupman el ambalajında kullanılacaktır. 

Görünüşü : Yapıştırıcı bulunduğu kap içinde homojen sürüldüğü yerde şeffaf görünüme sahip olacak ve yüzeyinde sertleşmiş, paketlenmiş bir tabaka ihtiva etmeyecektir. Kullanma süresinde sigara paketi ve bandrol ile grupman etiketlerinin yapışma yerlerine bakıldığında dıştan kola izi görülmeyecek. 

Koku : Yapıştırıcıda boya ve yağ kokusu olmayacak yapıştırıcının kendine has kokusu bulunduğu takdirde bu koku hiçbir surette paketlerde hissedilmeyecektir. 

Kuru madde miktarı : % 53 den az olmayacaktır. 

DH derecesi : Yapıştırıcının DH’sı kola kaplarında korozyona neden olmayacak kola kaplarına ve makine aksamına bulaşan yapıştırıcı su ile kolayca yıkanıp temizlenebilir nitelikte olacaktır. 

Kullanma süresi : Yapıştırıcı en az 6 ay süre ile özelliğini kaybetmemelidir. 

Ambalaj : Yapıştırıcıyı satıcı, 25-30 kg’ luk sızıntı yapmayacak, sevkıyata dayanıklı, ağzı vidalı, plastik kaplar içinde teslim edecektir. Kapların üzerinde yapıştırıcının cinsi, net kilosu, imal tarihi ve son kullanma tarihi bulunacaktır. 

Grupman Karton Kutuda Aranan Kalite Özellikleri

Cinsi : Kuşe kağıt 

Rengi : Beyaz 

Gramajı : 280 gr/m2 

Ambalaj kağıdında arana kalite özellikleri

Cinsi : İkinci hamur kağıt 

Rengi : Kendine has 

Gramajı : 75 gr/m2 

Oluklu mukavva kutuda aranan kalite özellikleri

1-Özelliği : 

Kullanış yeri : Sevkıyat ambalajı olarak içine sigara konulacak 

Ölçüleri : İçten içe 32.5 X 43 X 57 cm 

2-Kağıtların cinsleri 

  • Düz kısımlar (Limenss) kraft liner olacak 
  • Ondüle kısımlarSaman karton
  • Saman kartondan daha az dayanıklı olmamak şartıyla Şrenz kağıdı olabilir.
  • Kimyasal selülozdan biri olabilir

3- Kağıtların gramajları : Düz ve ondüle kısımlarda kullanılan kağıtların gramajı 180 gr/ m2 olacaktır. Toleransı ± % 10 dur.

4-Raftlinerin kalitesi :

Elyaf terkibi : % 100 kra